Judith Schalansky – Inventaris van enkele verliezen

Inventaris van enkele verliezen is een boek dat op een rare manier vóór de lezer gaat staan. Aan de ene kant is het prachtig vormgegeven. Judith Schalansky, die zelf de vormgeving van haar boeken verzorgt, heeft met een eerder boek al een Duitse prijs gewonnen voor het mooist verzorgde boek van het jaar. Dat zie je in haar nieuwe boek absoluut terug. Het bestaat uit twaalf verhalen of essays van elk zestien pagina’s. In lijn met het sfeervolle zwart-grijze omslag begint elk verhaal met een geheel zwarte pagina waarop een soort diapositieve afbeelding te zien is, maar alleen als je de pagina tegen het licht houdt. Het mooie hiervan – tijdens het lezen van de verhalen kom je erachter wat die afbeeldingen ermee te maken hebben – én het moeilijke hiervan geven voor mij perfect het gevoel weer dat ik vaak had met dit boek: mooi, maar moeilijk; ontoegankelijk en hermetisch zijn ook woorden die bij me opkwamen. Het trekt je aan, maar stoot je op hetzelfde moment ook een beetje af.

De wat droge titel geeft precies weer wat het boek beoogt. Alle verhalen draaien om zaken die er ooit geweest zijn, maar er inmiddels niet meer zijn, of alleen brokstukken ervan. Fascinerend hoe breed en associatief Schalansky’s blik hierin is; het gaat van de al lang geleden uitgestorven Kaspische tijger tot een eiland in de Stille Zuidzee dat ooit door James Cook is ontdekt en op oude kaarten keurig staat ingetekend, maar een jaar of 150 geleden onder de zeespiegel verdwenen is. Van het DDR-kolos Palast der Republik tot de grotendeels verloren gegane gedichten van Sappho. Oude kaarten, encyclopedieën, foto’s of soms ook haar eigen geschiedenis, opgroeiend in het lege noorden van de voormalige DDR (opgroeien in een land dat nog tijdens haar jeugd simpelweg ophield te bestaan, je snapt waar haar fascinatie voor dit soort verloren zaken vandaan komt!), alles wat Schalansky’s geest aan het werk zet komt in aanmerking. Vaak probeert ze aan de hand van de weinige feiten of overblijfselen die we nog hebben een beeld bij elkaar te puzzelen van een tijd, een cultuur, een stad of gebied. Aan de hand van haar associatieve en beeldende geest leidt ze je door flarden van het verleden, waardoor je zelf ook een beetje zo’n allesomvattende blik krijgt op dingen die er niet meer zijn, maar waarvan het aura nog wel lijkt rond te zweven.

Dit zet aan tot melancholie, want wat verdwijnt er toch veel moois door de jaren heen. Maar tezelfdertijd duiken er in stoffige archieven soms ook weer verloren gewaande parels op. De twee kanten van deze medaille illustreert Schalansky prachtig in haar ‘Opmerking vooraf’, waarin ze een fascinerende opsomming geeft van wat er zoals verloren is gegaan tijdens het werken aan dit boek (zoals de tweeduizend jaar oude tempels van Bel en Baal-Shamin in Palmyra, opgeblazen door IS) én welke ontdekkingen er in dezelfde tijd zijn gegaan (zo konden de beeldgegevens van de in 1966-1967 door de maansatellieten opgenomen foto’s gereconstrueerd worden). Hiermee lijkt ze te zeggen dat dit proces weliswaar niet te stoppen is, maar dat we daardoor niet gefrustreerd moeten raken. ‘Een geheugen dat alles zou bewaren, zou feitelijk niets bewaren’ tenslotte, zoals Schalansky in het Voorwoord schrijft. Blijf je verwonderen, blijf rondkijken lijkt haar boodschap.

Ik moet eerlijk zeggen dat ze mij af en toe wel kwijtraakte onderweg. Al zijn alle verhalen zestien pagina’s, sommige moest ik me echt doorheen ploeteren, zo vol beelden en gedachten zaten ze. Na één verhaal pakte ik meestal weer een ander boek erbij. Maar, als ze wat dichter bij de grond bleef, wat dichter bij zichzelf soms ook, kon ik gemakkelijker meeliften met haar gedachten. En dan is het hoofd van Judith Schalansky een zeer aangename plek om te vertoeven. Ze is zonder meer een originele schrijfster met een zeer eigenzinnige, creatieve geest, die het experiment graag opzoekt. Dat proefde ik al in De lessen van mevrouw Lohmark, het eerdere boek dat ik van haar las, en dat bevestigt ze voor mij met dit boek. Dat originele en experimentele waardeer ik zeer in een schrijver. Dat dat een boek én erg mooi én soms erg taai kan maken neem ik daarin absoluut voor lief. Het maakt me des te benieuwder naar haar volgende werk.

Meridiaan, 2020
Oorspronkelijke titel Verzeichnis einiger Verluste, 2018
Vertaald uit het Duits door Goverdien Hauth-Grubben
252 pagina’s

Facebooktwitterlinkedinmail

2 thoughts on “Judith Schalansky – Inventaris van enkele verliezen

  1. “Na één verhaal pakte ik meestal weer een ander boek erbij.” Dat doe ik altijd met verhalenbundels, die lees ik naast minstens twee andere boeken. Lees jij meestal één boek tegelijk?

    1. Dank voor je reactie, Lalagè. Meestal lees ik twee boeken tegelijk. Een roman of non-fictieboek als ‘hoofdboek’ en een verhalen- of essaybundel ‘on the side’. Maar dit wil ook wel eens voortwoekeren tot een stuk of vijf boeken, waarop er altijd een moment komt dat ik denk ‘en nu is het wel weer genoeg’ en ik schoon schip moet maken. Zie het als een soort harmonica-effect 🙂

      Verhalenbundels variëren bij mij heel erg qua tempo. Als de verhalen me echt pakken (en niet al te lang zijn) lees ik graag meerdere verhalen achter elkaar. Maar klopt, het is best gebruikelijk om één verhaal per keer te lezen en dan weer wat anders. Dat blijft ook het leuke aan verhalenbundels; je weet nooit wat je krijgt.

Leave a Reply to Lalagè Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *