Nicole Montagne is een ideale gids. Door een stad, een landschap, of langs mensen. Ze observeert, flanerend door de straten, zonder ergens speciaal op te letten. Het gaat haar erom open te staan voor een nieuwe indruk, een plek waar een verhaal aan vastzit, zonder daar al te zeer naar op zoek te zijn. ‘Opzettelijk negeren van wat je geacht wordt te zien’ (p.11).

Om haar eigen associaties op gang te brengen leest en bekijkt Montagne graag het werk van anderen: schrijvers, fotografen, grafici. En daar schrijft ze dan weer over. In Een makelaar in Pruisen vinden we een verzameling van haar stukken, vaak niet meer dan twee of drie bladzijden lang. Afgezien van de intrigerende titel had ik eigenlijk geen aanknopingspunten bij dit boek. Totdat ik Nicole Montagne in gesprek zag met Wim Brands in het tv-programma Boeken (bekijk hier de uitzending). Ze had het over het werk van de hedendaagse fotograaf Julian Germain, die de hele wereld was afgereisd om foto’s van schoolklassen te maken. Lokalen met leerlingen erin, Classroom portraits, maar dan steeds net anders dan je zou verwachten.
Montagne noemde ook de kunstenaar Roman Opalka (1931-2011), wiens levenswerk bestond uit het schilderen van eindeloze reeksen opeenvolgende getallen. Om het verglijden van de tijd te markeren begon Opalka steeds een gradatie wittere cijfers te schilderen op een wit doek, net zo lang totdat hij aan het einde van zijn leven vrijwel wit op wit schilderde. ‘Welverdiend wit’ noemde hij dat.

Fascinerende kunstenaars met fascinerende projecten, Een makelaar in Pruisen staat er vol mee. Vaak begint Montagne bij één kunstenaar om uiteindelijk al associërend bij de kunstenaar uit te komen over wie het stuk oorspronkelijk zou gaan. Soms schrijft Montagne ook over haar eigen leven, veelal in connectie met Tsjechië. Als jonge student grafisch ontwerpen woonde Montagne een tijdlang in het nog communistische Tsjechië. Later keerde ze nog vaak naar dit land terug. Het mistige, mysterieuze Praag is een plek die Montagne haar leven lang blijft fascineren, net als de Tsjechische grafici die ze daar ontmoet. Tsjechische schrijvers als Bohumil Hrabal en Karel Čapek bevolken en kleuren Montagnes gedachtenwereld.
Om elke dag voor even terug te keren naar deze wereld ben ik Een makelaar in Pruisen ’s avonds gaan lezen, in bed. Eén zo’n kort stuk voor het slapen is ideaal, meer hoeft niet. Of het nou verhalen, essays of andere stukjes zijn, dit late lezen wil ik blijven volhouden. Zo kan ik misschien met enige regelmaat enkele van de vele verhalen- en essaybundels lezen die me aanspreken. Op zoek naar meer associaties, opzettelijk negerend wat ik geacht word te zien.

Een schilderij van Roman Opalka uit 1965 (bron: Repeating decimal)

Foto uit Classroom portraits van Julian Germain (bron: Nederlands Fotomuseum Rotterdam)

15 Januari 2015

Uitgeverij Vantilt, 2014
192 pagina's


Best wishes for 2015 everyone!
In the past year I was happy to read some wonderful, inspiring, surprising, playful, entertaining, fascinating and otherwise exciting books. Let's have a look at them.

In 2014 I continued my discoveries of the year before by reading new books by Patrick Leigh Fermor and Valeria Luiselli. I followed Leigh Fermor's journey on foot through Europe with the second book of his travels and continued my fascination with Luiselli through her novel De gewichtlozen.
Frank Westerman has become a steady name on my reading lists these last years. Stikvallei is already the 4th book I've read by him and he hasn't disappointed me so far.
Further, I finally found the mojo to pick up Truman Capote's In cold blood. It took my quite a few years to do so, but I'm glad I did. A great classic and it set me on track to discover another classic, To kill a mockingbird. That one I enjoyed even more.
New discoveries in 2014 were Anna Seghers, Kate Atkinson, Sten Nadolny and Olivia Manning. Anna Seghers made such an impression with Het zevende kruis that I'm now reading her second masterpiece, Transit. More on that one soon.
Kate Atkinson really was a delight. Such a catchy good read and deep at the same time, perfect!
Sten Nadolny's De ontdekking van het langzame leven was a gift we all received from our boss. A delightful historical novel - written in the 1980's and recently translated into Dutch - about a man who is slower than most, but manages to get quite far in life. He becomes a successful captain in the navy and even leads expeditions to discover a way through the northern ice sea. Inspiring stuff.
My last big reading project of the year was The Balkan Trilogy by Olivia Manning. More than a thousand pages of highly detailed descriptions of Manning's stay in Romania and Greece during the Second World War. I admit to cursing this book on a number of times, but ultimately I loved to read it all. Perhaps I'll try the follow up The Levant Trilogy this year.

These are all ten of my favourites in 2014 - the order I've read them in:

Anna Seghers Het zevende kruis
Patrick Leigh Fermor
Between the woods and the water
Truman Capote In cold blood
Valeria Luiselli De gewichtlozen
Frank Westerman
Kate Atkinson
Life after life
Sten Nadolny
De ontdekking van het langzame leven
Harper Lee
To kill a mockingbird
Olivia Manning
The Balkan Trilogy

In 2014 I published 33 reviews on Jacob de Zoet. Seven books read this year have remained unreviewed so far. I hope to catch up on some of them soon. At the very least Jaap Scholten's latest book Horizon City deserves a review. I quite liked it.

What else?
I started to read in German! I'm quite proud of this I have to say. I could already keep up a steady conversation in German, but I'd never read more than a few pages in a book. It feels very nice to discover a language in this way, just like I used to try my hand at English books for the first time many years ago.
I've read two German books in 2014 and I'm currently half way through a third one (Tschick). Another, with the delightful title Die Entdeckung der Currywurst, I picked up in Berlin last summer
. I hope to read that one sometime soon.

I had three interviews with authors in 2014, a new feature on Jacob de Zoet. My aim was to do a small Paris Review type of interview, to see who influences them, what books they enjoy reading and how they write. I plan to do more author interviews, so if you have any names to suggest or connections to make please let me know! Ideally they´re young, relatively unknown and nice to talk to...

I wish all of you a great reading year in 2015, with lots of books and hopefully some good ones too! As always do let me know if you have anything special to recommend me. Something old I've never heard of, a young author you're enthusiastic about or your all time favourite book which you couldn't find on this website. I look forward to reading them!

6 January 2015


It’s not the new Ian McEwan anymore, but his 2012 novel Sweet tooth kept beckoning to me, irresistibly in the end. It came highly recommended at the time and I’d even tried out a chapter or two, although for some strange reason I put it aside again quickly. I tried Sweet tooth again in 2014 and this time around I couldn’t resist its charm. It’s a Cold War spy novel of the John le Carré school, but then also about books and writers. Quite a fortunate match actually. I was hooked from the first paragraph:

'My name is Serena Frome (rhymes with plume) and almost forty years ago I was sent on a secret mission for the British security service. I didn’t return safely. Within eighteen months of joining I was sacked, having disgraced myself and ruined my lover, though he certainly had a hand in his own undoing.'

Young Serena Frome, in her final year at Cambridge, gets introduced into the spy game by one of her professors. While she tells her parents she has found a respectable job at the Department of Health and Social Security she secretly starts working for the British Security Service MI5. It’s the beginning of the Seventies and women are slowly but grudgingly accepted into the world of espionage. Serena gets a ‘soft’ assignment: she has to recruit a young British writer for a special propaganda program against the Soviets. Or, in other words, charm him into working for ‘our’ cause, unknowingly of course. At this task Serena succeeds quite admirably, in fact she and the writer (in whom we might recognize some aspects of the young Ian McEwan) quickly fall in love. Things start getting confused as Serena realizes she may have gone in too deep into this whole spy thing.

As could be expected McEwan twists his readers around a few times before he changes everything one last time at the end. It’s the sort of ending that changes your perspective on what you’ve just read considerably, a trick that can easily alienate a reader. Fortunately, it doesn’t alienate you, it charms you. Could you have seen this coming? You might have. Did I? Of course not. It’s all quite witty. This is why I read Ian McEwan: for his superbly understated style and the tight hold he has on his readers. Throughout his books he has you exactly where he wants you, a control I imagine many a thriller author will be jealous of. It makes for comfort reading on a literary level.

After some years without any Ian McEwan novel it felt good to be back. It turns out I just like everything he writes. That’s a comforting thought. Especially with a fresh McEwan in the shops right now, called The children act. I can’t wait for the paperback to come out.

28 December 2014

Vintage Books, 2013
Originally published in 2012
374 pages

Comments (2)

Olivia Manning, a young and aspiring British writer, falls in love at the end of the 1930’s. She’d met the highly energetic socialist R.D. (Reggie) Smith and marries him within weeks. Just before the outbreak of the Second World War Reggie is recalled to his post as British Council lecturer in Bucharest. The newly-married couple decide to travel together to Romania and settle there for a while. The War comes gradually closer, however, and after barely a year in Romania they are forced to flee to Greece. As the Germans move to invade Greece the Smiths manage to cross the Mediterranean and land in Egypt. The remainder of the War they will spend in Cairo and Jerusalem, where Reggie finds employment with the Palestinian Broadcasting Service.

Manning quickly decided she should turn her war experiences into a book. Despite making extensive notes and drafts during the whole period and having an excellent memory for recording every detail, it took her twenty years to come up with the right form. She abandoned the autobiographical form and decided to turn everything into one big 'historical' novel instead. Of this I’ve now read the first part, called The Balkan Trilogy.
We meet Guy and Harriet Pringle as they journey by train to Bucharest. They’ve recently married in England and after a quick honeymoon continue to Romania where Guy holds a job as an English lecturer. At first Harriet is thrilled at her new life in this strange city. In those days Bucharest had a decadent streak and the young couple, part of the well-respected British community, get invited to quite a few parties, dinners and luncheons where food and drink are lavishly available to all. At the same time beggars and cripples can be seen on every street, not too shy to cling to the skirts of a rich foreign lady to produce a few lei.
Harriet slowly gets to know the man she’s married. Guy, a man of limitless energy, feels best among a crowd of people and is always out making new friends. Most people love him for this. Marriage, to Guy, mostly means that Harriet ought to support her husband in all his activities, be a chum or a comrade to him. Not as naturally sociable, she’s bound to observe somewhat grudgingly from the sideline and is, more often than not, made to feel quite neglected.
In the meantime the War engulfs Europe and Romania is slowly invaded by a sense of doom. More and more people lean towards Germany for protection against the Soviet Union that has long since had its eye on the Romanian territories. The once-ridiculed Iron Guard, pro-German fascists, now march openly through the streets of Bucharest. When King Carol abdicates and the Iron Guard leader Antonescu takes control of the country the German army is expected to invade Romania any day. The remaining British citizens are forced to flee the country. Harriet boards a plane to Greece and a week later Guy joins her in Athens.
For a while a sense of bliss enters the Pringles’ lives again. Harriet quickly falls in love with the Greek people and really wants to make Athens their home. Their happiness is not meant to last long though. The War seems to follow them wherever they go. The Greeks have successfully defeated an invading Italian army, only to find Italy’s powerful ally Germany against them. It is only a matter of time before the German army marches across the Greek border. Once again the Pringles have to flee. They manage to board the last evacuation ship transporting the British colony towards Egypt, where Britain is still strong.

This is where The Balkan Trilogy leaves off, after more than a thousand pages. Almost two years have passed for Harriet and Guy after we’ve first met them. Manning has recorded all of their experiences in intensely detailed prose. While Harriet meets new sights and sounds a great cast of characters fills her life. Manning has a good eye for both. I can hear the gypsy flower sellers on the Bucharest street corners, smell the food stalls in Cişmigiu park and feel the arctic breeze blow through the wide şoseaua’s in winter. It’s great to read so much about pre-Communist Bucharest actually. It makes me want to pick up Mihail Sebastian's journals again, who walked those same streets and even ate in the same restaurants if I'm not mistaken.
The Balkan Trilogy really is one of those books you can live in for a while. Because of its length and amount of detail my pace of reading fell down a few times, so in the end it took me almost two months to finish, but after spending so much time with one book I already miss it. Fortunately there’s a 1000-page sequel to The Balkan Trilogy, called The Levant Trilogy. It’s comforting to know I can read more about Guy and Harriet whenever I want, although I think I’ll leave them alone in Egypt for a little while.

16 December 2014

Arrow Books, 2004
Originally published separately in 1960, 1962 and 1965 (as one volume in 1981)
1033 pages


Soms is een boek net een fles wijn. Je moet het eerst een tijdje laten liggen, alvorens je eraan begint. Dit om de smaak ervan nog beter tot zijn recht te laten komen. Toen het boek uitkwam was het nog te jong, maar nu, een paar jaar later, is het tijd om het uit de kast te trekken. Laten we het daarom eens over boeken uit 2012 hebben.

De twijfelboeken uit dat jaar ben ik inmiddels wel vergeten. Waar ik nu nog steeds mee rondloop zijn de boeken die zich twee jaar geleden in mijn hoofd genesteld hebben en daar blijven zeuren. Door ouderdom (lees: vergeetachtigheid) en nieuwe-boeken-geweld worden dat er steeds minder. De boeken die overblijven zijn tamelijk hardnekkig en moeten dus waarschijnlijk wel de moeite waard zijn. Ik geef u even een lijstje boeken uit 2012 die ik nog altijd wil lezen, gewoon omdat het kan:

Ian McEwan Sweet tooth
Etgar Keret Verrassing
Cesare Pavese & Bianca Garufi Het grote vuur
Miklós Bánffy Geteld, geteld
Christopher Clark The sleepwalkers
Alejandro Zambra Manieren om naar huis terug te keren
Anton Valens Het boek Ont
Anna Seghers Transit

Dat brengt me op het 2012-boek dat deze gedachtekronkel veroorzaakte. Ik las al de prachtige verhalenbundel Naar de stad die Sanneke van Hassel samenstelde met Annelies Verbeke. Zelf publiceerde ze omstreeks die tijd ook een eigen bundel verhalen, een beetje stilletjes eigenlijk, Ezels genaamd. 15 verhalen, 124 pagina’s, beetje suf omslag. Maar mooi. Elke avond een verhaal lezen, heb je het in twee weken uit. Mooi motto ook, van Vasalis:
            De zomerwei des ochtends vroeg.
            En op een zuchtje dat hem droeg
            vliegt een geel vlindertje voorbij.

            Heer, had het hierbij maar gelaten.

Van Hassels verhalen zijn van die gele vlindertjes. Momenten van geluk of vertwijfeling, die misschien achteraf wel uniek zijn. Bepalend voor een leven, of losstaand op zichzelf, zonder gevolgen. Even een greep beginzinnen: ‘Op sommige dagen spreekt Cheng alleen bouwvakkers.’ ‘Voor het eerst sinds maanden ben ik van huis.’ ‘Ook al was hij de veertig al ruim gepasseerd, toch liet hij nog graag zijn auto slippen.’ Of, simpeler: ‘Godzijdank, we zitten bij de nooduitgang.’ Eén zin kan genoeg zijn. Wil je door, wil je niet door? Laten we maar eens zien wat er verder komt.

Soms gaat er een onweerstaanbare kracht uit van een hele alinea. Zoals in het verhaal ‘Indian time’, een van de beste in Ezels. Dat verhaal begint zo:

De lange bank was leeg. Ze ging zitten en legde haar vest naast zich neer. Al dagen was het warm. De blaadjes van de platanen filterden de zon amper. Angstwekkend, hoe het groen zich maandenlang verscholen had gehouden en nu toesloeg. Alles schoot de grond uit. Groeien, ze wilde dat het trager ging, dat je eraan kon wennen. Elke maand ordende ze de kasten van de kinderen, haalde de te klein geworden kleren eruit, selecteerde ze, bracht een deel naar de bak op de hoek, bewaarde weer te veel. (p. 15)

Simpele zinnen toch? Niks bijzonders eigenlijk. Een vrouw gaat zitten op een bank in het park. Haar uiterlijk wordt nergens beschreven en toch zie ik haar zo voor me. Sterker nog, ik ken deze vrouw, ik weet wie ze is. Wij kennen allemaal wel zo’n vrouw. Ergens in de dertig, een baan, kinderen, altijd een beetje moe. Even een momentje rust, in het park. Maar ja, iemand gaat haar rust natuurlijk verstoren. Dat kunnen we wel raden. Anders zou er geen verhaal zijn. Wat gaat er gebeuren? En we lezen door.

Sanneke van Hassel zit ondertussen ook niet stil. Onlangs verscheen er weer een nieuw boek van haar hand, Hier blijf ik. Verhalen met foto’s, of foto’s met een verhaal erbij, ik ben er nog niet helemaal achter. Het zou zomaar weer twee jaar kunnen duren voor ik eraan toekom. Dat geeft niet, het boek wacht wel.

7 December 2014

De Bezige Bij, 2012
124 pagina's

Comments (2)

Zou Thomas Heerma van Voss zich volledig hebben gegeven toen hij deze verhalen schreef? Dat vroeg ik me af bij De derde persoon, zijn nieuwe verhalenbundel. Het zit erin, dat voel je, het lijkt er alleen niet altijd uit te komen bij hem.

Volgens mij draait het om empathie; empathie en nieuwsgierigheid. Doet een personage iets met je? Wil je graag weten hoe het hem of haar zal vergaan in de loop van het verhaal, of niet? In de beste verhalen in De derde persoon slaagt Heerma van Voss hierin. Hij raakt een snaar, hij wekt emotie op. Sommige lezers zouden zelfs een traantje weg kunnen pinken; het zit erin. Het is mooi als een verhaal zoiets kan oproepen.

Een verhalenbundel lezen is eigenlijk een zoektocht, een zoektocht naar effect. Sommige verhalen hebben het niet – dat weet je – maar het gaat om dat ene verhaal dat het wél heeft. Het leuke is dat je dat van tevoren niet weet. Je zult dus alle verhalen moeten lezen om erachter te komen.

De derde persoon
is een boek voor nieuwsgierige lezers. Maak voor jezelf uit welk verhaal het jouwe is. Voor mij was dat “Ik ben hier niet opgegroeid”, over een afstandelijke vader en de liefde die zijn zoon desondanks voor hem voelt. In dit verhaal staan alle lichten op groen, het pakt vanaf de opening. Wie is die vader, wie is die zoon, wat hebben zij met elkaar? Hoe de schrijver uit zo'n kille relatie toch een aangrijpend einde weet te slepen vind ik knap.
Thomas Heerma van Voss kan het, dat blijkt. Soms zelfs erg goed. Hopelijk weet hij dat vast te houden.

20 November 2014

Thomas Rap, 2014
184 pagina's


Harper Lee, like my grandmother, is 88 years old. They’re both alive and well, as far as I know. Harper Lee only ever wrote one book, called To kill a mockingbird. It was published in 1960, won the Pulitzer Prize in 1961 and was made into a famous movie. The author was 34 years old at the time and quite overwhelmed by all that success. Maybe all the attention became too much for her, or maybe she put everything she had to say into one book, but she has never published another book since then. Only after her death will we know what she’s been doing the last 54 years.

That one book by itself was enough to secure Harper Lee a permanent place in the history books of American literature. Today To kill a mockingbird has been sold over 18 million times. It’s up there with The great Gatsby, Nineteen eighty-four, The catcher in the rye and Lord of the flies. Every high school kid in America still reads this book and that’s pretty cool.
Earlier this year I read In cold blood by Truman Capote. After seeing the movie Capote and the big role they gave Harper Lee alongside Truman Capote I wanted to read To kill a mockingbird too. Before starting, I knew this had to be a remarkable book. Strictly speaking it could only disappoint, but fortunately it didn’t.

To kill a mockingbird is about Scout Finch and her brother Jem. They are two children from Maycomb, Alabama, a small town in the Deep South. Their father Atticus is a lawyer and an upright man, their mother died some time ago. With Atticus at his office the whole day Scout and Jem are mostly left to themselves. Atticus beliefs this is a liberal education, while the rest of the town thinks he lets his children run wild. When Atticus takes on a racially charged case – a poor black man is accused of raping the daughter of a poor white man – the tensions in Maycomb run high. Scout and Jem want to support their father, who's chosen to defend the black man, but they’re still too young and naive to understand everything. The adults try to shelter the children from these grown-up concerns, but are unable to prevent the children getting involved as the events unfold, even to the point of a violent climax.

Scout is our window onto this complex world. For her things can seem both exciting and threatening and her natural curiosity works contagiously. Like Scout we want to know what’s going on, why people have become so nervous. It’s 1935, a time of great poverty in rural Alabama, but even there things are starting to change. This scares people and affects their behaviour when they’re suddenly asked to choose sides. Will they choose the side of justice or the side of safety? Harper Lee subtly introduces such moral issues as she tells the story of a young girl discovering the world around her. Life feels true in To kill a mockingbird, beautifully illustrated by the voices, the smells and the colours of the Deep South. The book can be funny and at other times sad, but it’s always honest. I can see what all the fuss is about and I may even start a little fussing myself.

Grand Central Publishing, 2010
Originally published in 1960
376 pages

12 November 2014


reading now